Staatssteun uitgelegd: de-minimis, AGVV, en waar je op moet letten

De EU definieert staatssteun via vier criteria (art. 107 VWEU). Pas als een voordeel aan alle vier voldoet, spreken we van staatssteun — en gelden Europese regels.

1. Staatsmiddelen — het geld komt uit publieke middelen (Rijk, provincie, gemeente, RVO, EU). Particuliere fondsen vallen buiten scope.

2. Selectiviteit — het voordeel is voor specifieke bedrijven, sectoren of regio's, niet algemeen beschikbaar. Algemene belastingregels (zoals de MKB-winstvrijstelling voor alle ondernemers) tellen niet.

3. Concurrentievervalsing — de steun verandert de concurrentiepositie van het bedrijf in zijn markt.

4. Handelsbeïnvloeding — de steun kan de handel tussen EU-lidstaten beïnvloeden.

Voor MKB in Nederland is in de praktijk bijna elke projectsubsidie formeel staatssteun — maar valt vaak onder een vrijstelling (de-minimis of AGVV).

Sinds 1 januari 2024 is de de-minimis-drempel verhoogd van €200.000 naar €300.000 per onderneming per rollend 3-jaars-venster. Binnen dat plafond mag een bedrijf staatssteun ontvangen zonder dat Europese goedkeuring nodig is. Boven de drempel moet de steun onder een ander regime vallen, anders is hij onverenigbaar en moet je terugbetalen.

Elke de-minimis-subsidie komt met een de-minimis-verklaring: een formulier waarop jouw bedrijf (en alle verbonden ondernemingen in Nederland) aangeven hoeveel de-minimis-steun al is ontvangen in de lopende + 2 voorgaande jaren. Lieg niet op die verklaring — de controle is automatisch gekoppeld aan de Belastingdienst en RVO-registratie. Voorbeelden van de-minimis-regelingen: veel provinciale MKB-vouchers, SLIM onder €125k, sommige MIT-modules, Starters International Business (SIB).

Let op: "onderneming" is in Europese zin het hele concern inclusief moeder/dochter/zuster. Een BV met holding-structuur telt alle staatssteun van alle groepsmaatschappijen bij elkaar op.

De Algemene Groepsvrijstellingsverordening (AGVV) is de belangrijkste routine-vrijstelling buiten de-minimis. Onder AGVV mogen lidstaten subsidies geven voor specifieke doelen zonder individuele EU-goedkeuring. Elke categorie heeft eigen plafonds en voorwaarden:

R&D-steun — fundamenteel onderzoek tot 100%, industrieel onderzoek tot 50-80% (MKB-toeslag), experimentele ontwikkeling tot 25-60%. Typische regelingen: WBSO, MIT, DEI+.

KMO/MKB-steun — tot 20% voor investeringen, tot 50% voor advies en beurs. Typische regeling: Starters International, MKB-deals.

Energie en milieu — tot 60% voor investeringen in duurzame energie, tot 100% voor studies. Typische regelingen: EIA, SDE++, MIA/Vamil.

Opleidingssteun — tot 50% van opleidingskosten, extra +10-20% voor kleinbedrijf of kwetsbare werknemers. Typische regeling: SLIM boven de-minimis-drempel.

De regeling-beheerder (RVO, provincie) zorgt in de praktijk voor de AGVV-naleving — jij ondertekent alleen een verklaring over andere subsidies die je ontvangt.

Naast AGVV en de-minimis bestaan er nog specifieke kaders. DAEB (Diensten van Algemeen Economisch Belang) dekt steun aan ondernemingen die publieke diensten leveren die de markt niet oppakt — denk aan stadsvervoer, breedband-uitrol in rurale gebieden, sociale huisvesting. Voor MKB zelden relevant, tenzij je in een aanbesteed publiek dienstenproject zit.

Valt je steun buiten de-minimis én buiten AGVV én buiten DAEB, dan is de enige route notificatie bij de Europese Commissie. Dat duurt 6-18 maanden en is alleen relevant voor grote, atypische projecten (>€10M). In de praktijk is bijna elke MKB-subsidie al vormgegeven binnen een van de vrijstellingen, dus notificatie zie je zelden in de dagelijkse praktijk.

Stapelen van subsidies mag, mits je drie regels volgt. Regel 1: één euro kosten kan maar één keer subsidie ontvangen. Als MIT 40% van je loonkosten vergoedt, mag WBSO niet óók 36% op datzelfde uur claimen. Je kunt wel WBSO op de ene R&D-activiteit en MIT op een andere stapelen. Regel 2: totale steun-intensiteit (%) mag het AGVV-plafond per categorie niet overschrijden. Voorbeeld: je R&D-project mag totaal niet meer dan 80% gesubsidieerd zijn, ongeacht hoeveel regelingen je gebruikt. Regel 3: je de-minimis-plafond (€300k/3 jaar) geldt over alle de-minimis-regelingen bij elkaar.

Praktische tip: houd een eigen Excel bij met alle ontvangen subsidies (datum, bedrag, kader: de-minimis/AGVV/DAEB, categorie). Update elke keer dat je aanvraagt of ontvangt. Dit voorkomt dat een late aanvraag ongeldig wordt omdat je het plafond bent gepasseerd. In Nederland houdt de Autoriteit Consument & Markt (ACM) formeel toezicht, samen met de Europese Commissie; in de praktijk controleert RVO bij elke aanvraag.